वेचक – ‘वेध’क

साधारणपणे सात वर्षापूर्वी IPH ठाणे या संस्थेची ओळख झाली. ‘शिक्षक मित्र’ या उपक्रमातून मी व माझ्या शाळेतील शिक्षक या संस्थेशी जोडले गेलो. मानसशास्त्राची पदवीधर असल्याने, शिक्षकी पेशात सुद्धा असे उपक्रम, संस्था, व्यक्ती यांच्या सोबतीने पुढे जाणे मी पसंत करते. कामाचा व्यवसाय होणे व व्यवसाय हीच जीवनशैली होणे हे माझ्या स्वतःच्या बाबतीत अपरिहार्य ठरले आहे. मन व कृती यातील साहचर्य हे आपल्या जीवनातील ध्येयापर्यंत पोहोचवणारे महत्त्वाचे साधन आहे. यासाठी कृती व वर्तनावर सातत्याने काम करत राहिले पाहिजे अशी माझी पक्की धारणा आहे. 

जिवंत, सळसळत्या मनांशी शिक्षकाचा नित्य संवाद असतो. उमलत्या पिढीच्या सहवासात स्वतःच्या क्षमतांना वाढवत नेणारा शिक्षक हाच खरा अस्सल ठरतो. तरुणाईची गरुड झेप फक्त पहायची नसते तर त्यात आपणही सहभागी व्हायचे अशी माझी शिक्षक म्हणून इच्छा असते. परमानंद देणारा हा व्यवसाय म्हणूनच माझी जीवनशैली झाला आहे. त्या निमित्ताने माझ्या क्षमतांचा परीघ विस्तारण्याच्या मी प्रयत्नात असते. पुढच्या पिढीची स्पंदने ऐकणे हे अत्यंत रोमांचकारी आहे. त्यासाठी हवी फक्त प्रयोगशीलता! मी पुस्तकांपलिकडच्या वाटा नित्य शोधत असते. क्रमिक अभ्यासाची चौकट ओलांडून काय व कसे दाखवता येईल याचा शोध चालू असताना ‘वेध’ची वाट समोर आली. 

विद्यार्थिदशेतला अल्लडपणा, उत्साह, धाडस, आत्मविश्वास, जिद्द, या सर्व गुणांना योग्य वळण देण्यासाठी विविध उपक्रम अत्यंत पूरक ठरतात. विद्यार्थ्यांना मागची साधारण चार वर्षे मी ‘वेध’ला शिक्षकांसह घेऊन जाते.  माननीय डॉक्टर नाडकर्णी यांनी लिहिलेल्या ‘वेध’च्या एका शीर्षकगीतानुसार ‘माझी वादळं शहाणी’ होण्यासाठी आम्ही सगळे शिक्षक सतत प्रयत्नशील असतो. यासाठी आम्ही आठवी ते दहावी वयोगट मुद्दाम निवडला आहे. प्रामुख्याने याच वयात विद्यार्थ्यांमध्ये मानसिक, शारीरिक बदलांचा प्रचंड वेग असतो. याच दिवसात त्यांच्यापुढे ‘सामान्यातील असामान्यत्व’ साकारणं हा प्रत्ययकारी अनुभव असतो. ‘वेध’च्या दोन दिवसानंतर शाळेत परत-परत ‘वेध’च्या गप्पांचे फड रंगतात – कधी मैदानावर, कधी डबा खाताना, कधी वाचनालयात! 

या सगळ्याचं काटेकोर मूल्यमापन करावं असं मला वाटत नाही. सकस विचारांची पायाभरणी होते आहे याच्या खुणा सापडल्या तरी माझ्यातला शिक्षक समाधानी असतो. शिक्षण ही अखंड चालणारी पण मुक्त प्रक्रिया आहे. या प्रक्रियेला व्यवसाय व रोजगाराशी जोडताना ओढाताण होऊ नये यासाठी ‘वेध’ची सर्व सत्रे मार्गदर्शक आहेत. अत्यंत विचारपूर्वक निवडलेले विषय सूत्र याचेच द्योतक असते. ‘प्रतिकुल ते अनुकूल’, ‘मकसद’, ‘बदल पेरणारी माणसे’ ही मागच्या वर्षांमधली विषय सूत्रे आजही लख्खपणे आठवतात. या दोन दिवसात ऊर्जेने ओतप्रोत भरलेली विविध वयोगटातील माणसं नवी दृष्टी देतात. यशाचा शॉर्टकट न शोधता क्षमता, आवड व करियर यांचा मेळ घालता येतो हे सांगणारी ही माणसं या निमित्ताने समोर येतात. अभ्यास व ‘लगन’ याचे महत्त्व मुलांना नकळत समजते. अडथळ्यांच्या शर्यतीला न घाबरता जीवनाशी दोन हात करणारी माणसं पाहून मन अवाक् होते. मनाला आतून उजळवणारे हे दोन दिवस नक्कीच बळ देतात.  

पिढीचे संक्रमण होताना बघण्याचं भाग्य मला शिक्षक म्हणून लाभले आहेच पण कृतीशील होण्याचा,  चौकटीबाहेरचा विचार हे दोन दिवस नक्कीच देतात. जगणं आकार घेताना आत्मविश्वासाची ही शिदोरी मुलांच्या हाती आली तर सगळं मिळवलं. या कृतार्थ भावनेत ‘वेध’चा वाटा सर्वाधिक आहे.
कहाणी सुफळ संपूर्ण होण्यासाठी अजून काय हवं?  

पूर्वा म्हाळगी,
मुख्याध्यापिका,
अभिजात माध्यमिक शाळा, पुणे- ४११ ०५२.
दूरभाष: ०२०- २५४३५५५३
https://www.facebook.com/abhijat.education.soc/

अकमराल कैनाझरोव्हा: दोन देशांना जोडणारी कलायोगिनी

Political science च्या पुस्तकातल्या मनाविरुद्ध लक्षात ठेवलेल्या वाक्यांच्या पलीकडे ह्या कझाकस्तान नावाच्या देशाशी ओ की ठो ओळख नव्हती. USSR अर्थात सोविएत युनियनच्या बऱ्याच पिल्लांपैकी हा एक पंचविशीतला पिल्लू देश. अकमराल या याच देशातील नृत्यांगना. कझाक वंशाच्या असूनही त्यांच्या ठायी असलेली भारताबद्दलची ओढ, इथल्या शास्त्रीय संस्कृतीबद्दलचा जिव्हाळा विलक्षण आहे. भरतनाट्यम् च्या प्रेमाने भारतापर्यंत पोहोचलेल्या एका कझाक मुलीची ही गोष्ट.

अकमराल एका उच्चशिक्षित आणि कलासक्त कुटुंबात जन्माला आल्या. वडील दुसऱ्या महायुद्धात लढलेले कर्नल, स्वातंत्र्यानंतर गृहमंत्रालयात कार्यरत होते. वडील डुंबरा नावाच्या एका लोकवाद्याचे वादन करायचे. आई प्रोफेसर आणि त्यांच्या देशातील प्रसिद्ध गायिका होती. घरातच मैफिली रंगायच्या, सगळे एकत्र गायचे, वादन करायचे. असं कलेसाठी पोषक वातावरण असलेल्या घरात वाढलेल्या मुलीला कलेची आवड निर्माण झाली नाही तरच नवल. पण ह्या मुलीला भारतीय नृत्यकलेबद्दल ओढ वाटत होती. मग चहाच्या वेष्टनावरच्या हस्तमुद्रांपासून अमिताभ बच्चनच्या सिनेमापर्यंत नाना ठिकाणहून भारतीय संस्कृती तिला खुणावत होती. थोडी मोठी झाल्यावर लायब्ररी मध्ये जाऊन भारतीय शास्त्रीय नृत्यशैली ह्या विषयावरची पुस्तकं तिने वाचली, चित्रं पाहीली. टीव्ही वर लागणारा एक शास्त्रीय नृत्यशैलींची ओळख करून देणारा कार्यक्रम पाहिला आणि ती कला त्याच देशात जाऊन शिकून घेण्याची तिची उर्मी वाढली.

पुढे कझाकस्तान मध्ये १९९२ साली भारताचा दूतावास सुरु झाला तेव्हा तिथले राजदूत श्री. मलिक ह्यांच्याशी भेट घेऊन त्यांनी आपलं भरतनाट्यम्  शिकायचं स्वप्न बोलून दाखवलं. ते म्हणाले कथ्थक शिकायचं असेल तर लगेच जाता येईल पण भरतनाट्यम्  शिकण्यासाठी काही काळ थांबावं लागेल. पण ते प्राचीन नृत्य शिकण्याची त्यांची खूप इच्छा होती म्हणून त्यांनी थांबण्याची तयारी दाखविली. अखेरीस १९९३ मध्ये ICCR (Indian Council for Cultural Relations) ची शिष्यवृत्ती मिळाली आणि चेन्नई मधल्या ‘कलाक्षेत्र’ मध्ये त्या भरतनाट्यम् शिकण्यासाठी दाखल झाल्या. पत्रकारितेत पदव्युत्तर पदवी असूनही नृत्यात शिक्षण घेण्याच्या त्यांच्या निर्णयाला त्यांचे आईवडील, नवरा या सगळ्यांनीच पाठिंबा दिला. इथे येऊन त्यांनी ४ वर्षांचा भरतनाट्यम् चा अभ्यासक्रम पूर्ण केला. त्यानंतर भरतनाट्यम् च्या साथसंगतीसाठी आवश्यक असणारं ‘तालम्’ किंवा ‘नटुवंगम’ वाद्याचा १ वर्षाचा अभ्यासक्रमही पूर्ण केला.

ही शास्त्रीय नृत्य शिकायला म्हणून आलेली मुलगी फक्त कला शिकली नाही तर त्याबरोबर भारतीय संस्कृती शिकली, संस्कृत शिकली, भारतीय जीवनशैली शिकली, इथल्या पद्धती अवलंबल्या. सुरुवातीला गर्दीशी जुळवून घेतलं, खाद्यसंस्कृतीशी जुळवून घेतलं आणि आता तर ती स्वतःच म्हणते की मी भारतीयच आहे.

भरतनाट्यम् चं शिक्षण पूर्ण करून पुन्हा मायदेशी परतून त्यांनी भारतीय नृत्यशैलींचे शिक्षण देण्यासाठी एक नृत्यसंस्था उभारली. पण तेवढ्यावरच त्या थांबल्या नाहीत. भारतात येऊन पूर्णवेळ राहणं शक्य नसलं तरी त्या अधून मधून येथे येतात, कथ्थक मधल्या जयपुर घराण्याचे गुरु पंडित राजेंद्र गंगाणी ह्यांच्याकडे त्या कथ्थक शिकत आहेत. त्यांच्या अंगात भारतीय आणि कझाक दोन्ही संस्कृती एवढ्या भिनलेल्या आहेत की त्यांना दोन्ही मधली साम्यस्थळं सुद्धा दिसतात. कझाक आणि तामिळ भाषांचं व्याकरण, कथ्थक आणि कझाक लोकनृत्यातल्या मनगट (कलाई) च्या हालचाली त्यांना सारख्या वाटतात.

पण त्यांच्याकरता कला हे साधन आहे, एक व्यापक ध्येय साध्य करण्यासाठी. त्यांना इंडो-कझाक थिएटर स्थापन करायचे आहे. ही जागा भारतीय आणि कझाक ऐक्याचं प्रतीक असेल. ‘United we Stand’ हे त्यांचं ब्रीदच आहे जणू! ह्या प्रतिभावान आणि विचारी नृत्यांगनेची मुलाखत ऐकल्यानंतर तेच विचार डोक्यात घोळत होते. भारतीयांना लाजवतील एवढे चांगले संस्कृत उच्चार, गुरूंचं नाव घेताना कानाला हात लावणं वगैरे अस्सल भारतीयपणा आहे त्यांच्यात. काही वेळा आपल्याला आपल्याच मातृभाषेत, मातृसंस्कृतीत किंवा मातृकलेत अभिव्यक्त होणं कठीण जातं. पण एका दूरवरच्या देशातल्या कलाकाराला भारतीय कलेत expression सापडणं किती विलक्षण आहे नाही! कला आनंद तर देतेच पण दोन देशात मैत्राचा सेतू बांधू शकते म्हणजे केवढी ताकद आहे कलेत! परंपरा कधीच सीमांपुरत्या मर्यादित नसतात, त्यांच्यासाठी अंतर ही कधीच आडकाठी नसते. त्या हवेसारख्या वाहतात, असीम, अमर्याद. आणि श्वासोच्छवासाएवढ्याच सहजतेने आपल्या आयुष्याचा एक भाग बनतात. प्रतिज्ञेमधलं ‘ह्या परंपरांचा पाईक होण्याची पात्रता माझ्या अंगी यावी म्हणून मी सदैव प्रयत्न करीन’ हे वाक्य आपण अनेकदा उच्चारतो, पण परंपरांचं पाईकपण स्वीकारणं म्हणजे नक्की काय हे अकमराल ह्यांना ऐकल्यावर लक्षात येतं. आणि आपल्या भारतीय संस्कृतीचा ठेवा आपापल्या परीने जपण्याची आपलीही प्रत्येकाची जवाबदारी आहे ह्याचं भान ग्लोबल वेध च्या ह्या सत्राने दिलं.

-आभा,
बदलापूर

आभा

लेखिकेबद्दल थोडसं:
आभा सध्या रुईया महावियालयात १२ वी कला शाखेत शिकत आहे. वाचनाबरोबरच तिला लेखन,
भरतकाम, इ. ची आवड आहे. शिवाय, गेली आठ वर्षे ती कथ्थक नृत्याचे प्रशिक्षण घेत आहे.

अकमराल यांच्या मुलाखतीची लिंक https://youtu.be/ChLYKArVtIs

कझाकस्तानात जन्मलेल्या भारतीय नृत्यांगना- अकमराल कैनाझरोव्हा

शनिवार दिनांक २६ डिसेंबर रोजी सायंकाळी ७.०० वाजता युट्युब प्रिमियरद्वारे “ग्लोबल वेध” चे पाचवे सत्र साजरे झाले. या महिन्याच्या पाहुण्या होत्या कझाकस्तानी भरतनाट्यम् व कथ्थक नृत्यांगना अकमराल कैनाझरोव्हा. डॉ. आनंद नाडकर्णी आणि डॉ. ज्योती शिरोडकर यांनी त्यांच्याशी सुसंवाद साधला. ऑगस्ट २०२० ते जानेवारी २०२१ या कालावधीत प्रत्येक महिन्याच्या शेवटच्या शनिवारी ग्लोबल वेध साजरा होणार आहे. यामध्ये परदेशामध्ये राहून आपले भारतीयपण टिकविलेल्या किंवा भारतीयपण मिळविलेल्या खास व्यक्तींना भेटता येणार आहे.

कझाकस्तान हा देश मध्य आशिया व पूर्व युरोपच्या सीमारेषेवर वसलेला आहे. मुस्लीम बहुसंख्या असलेला जगातील हा सर्वात उत्तरेकडील देश आहे. प्राचीन रेशीम मार्ग या देशातून जात असल्याने येथील लोकांचा भारताशी प्राचीन काळापासून संपर्क होत आला आहे. १९९१ मध्ये हा देश रशियन संघराज्यापासून स्वतंत्र झाला. आशियाची वैशिष्ट्यपूर्ण संस्कृती आणि युरोपमधील मोकळेपणा यांचा संयोग या देशात घडून आला आहे, त्यामुळे वेगळ्या प्रवाहांचे मोकळेपणाने स्वागत करण्याची येथील लोकांची वृत्ती आहे.

अकमराल यांचे कुटुंब कलासक्त होते. त्यांची आई लोकप्रिय कझाकी गायिका आणि प्राध्यापिका होती, तर वडील सैन्यात असूनही लेखनाची आवड जोपासणारे होते. भारतीय सिनेमामुळे अकमराल यांची भारताशी पहिली ओळख झाली. नंतर भारतीय प्राचीन नृत्यकलेची आवड त्यांच्यात निर्माण झाली. वाचनालयातील पुस्तकातून त्यांनी भारतीय नृत्यकलेविषयी जमेल तेव्हढी माहिती मिळविली. पत्रकारितेमध्ये पदव्युत्तर पदवी मिळविल्यानंतर भारतात जाऊन भरतनाट्यम् नृत्यकलेचे शिक्षण घेण्याचा निश्चय त्यांनी केला. १९९३ मध्ये ICCR (Indian Council for Cultural Relations) या संस्थेची शिष्यवृत्ती मिळवून त्या भारतात आल्या, एकुण साडेसात वर्षे भारतात वास्तव्य करुन चेन्नईतील कलाक्षेत्र महाविद्यालयातून त्यांनी एम. ए. भरतनाट्यम् चा अभ्यासक्रम पूर्ण केला.

अतिथंड प्रदेशातून चेन्नईसारख्या प्रदेशात आल्यानंतर त्यांना त्यांच्या जीवनपध्दतीत आमुलाग्र बदल करावे लागले. भरतनाट्यम् शिकण्याच्या ओढीमुळे त्यांनी हे सारे बदल आत्मसात केले. भरतनाट्यम् त्यांच्यासाठी केवळ एक उपयोजित कला राहिली नाही, ती त्यांची “जगण्याची पध्दत” बनली. भारतीय प्राचीन संस्कृतीच्या प्रभावामुळे त्या संपूर्ण शाकाहारीही बनल्या, जे त्यांच्या देशात अतिशय दुर्मिळ होते. भरतनाट्यम् नंतर एक तरी उत्तर भारतीय नृत्यप्रकार आत्मसात करण्याच्या इच्छेतून त्या कथ्थक नृत्यही शिकत आहेत. कौटुंबिक कारणांमुळे त्या हा अभ्यासक्रम कझाकस्तान-भारत असा येऊन जाऊन पूर्ण करत आहेत. अकमराल यांच्या या आगळ्यावेगळ्या ध्येयाला त्यांच्या कुटुंबियांची उत्तम साथ मिळाली. त्यांचे आई-वडील, पती आणि मुलांनी त्यांच्या ध्येयाप्रती आदर दर्शविला आणि त्याच्या पूर्तीसाठीच्या त्यांच्या संघर्षात सर्वतोपरी मदत केली.

भारतीय नृत्य शिकणाऱ्या त्या त्यांच्या देशातील पहिल्याच व्यक्ती होत्या. कझाकस्तानातील भारतीय दुतावासाच्या मदतीनी त्यांनी अल्माटी येथे नृत्यप्रशिक्षणकेंद्र सुरु केले आहे. समर्पित भावनेने शिकणारे, मोजकेच प्रज्ञावंत विद्यार्थी त्यांच्या केंद्रात प्रशिक्षण घेत आहेत. त्यांना भारतीय नृत्यकलेविषयी आस्था आहे, त्यांना भारताविषयी प्रेम आणि आदर आहे. त्यांना परंपरांविषयी आस्था आहे, त्यांना संस्कृत भाषेविषयी आस्था आहे.

अल्माटीमध्ये एक मोठे कझाक-भारतीय थिएटर उभारायचे अकमराल यांचे स्वप्न आहे. भारतीय थिएटर उभारुन त्यांना भारतीय आणि कझाक या दोन्ही संस्कृतींमधील महान गोष्टींचा मिलाफ घडवून आणायचा आहे. त्यांच्या मते दोन्ही देशातील लोक खूप प्रामाणिक, खूप मोकळे, खूप आकर्षक, खूप कनवाळू आहेत. भरतनाट्यम् शिकण्याच्या हेतूने त्या भारतात आल्या मात्र इथल्या वास्तव्यात त्यांनी भारतीय संस्कृती पूर्णपणे आत्मसात केली. साडी कशी नेसतात, केरळी नृत्याचा पोशाख कसा परिधान करतात, पूजेसंबंधीचे तपशील, पूजा करण्याची योग्य रित कोणती ते त्यांनी एखाद्या लहान मुलीप्रमाणे शिकून घेतले. कलेचे शिक्षण घेता घेता त्यांचे भारताशी अध्यात्मिक बंध जोडले गेले. हे बंध घेऊन त्या स्वदेशी परतल्या आणि त्यांच्या देशात त्यांनी भारत-कझाकस्तानमधील सांस्कृतिक सख्याचा सेतू उभारला. असे सेतू जगात सर्वत्र उभारले गेले तर ते अखिल मानवजातीच्या उत्कर्षासाठी अमृतासम असतील.

-मंदार परांजपे,
वेध कार्यकर्ते.

अकमराल यांच्या मुलाखतीची लिंक https://youtu.be/ChLYKArVtIs

Into the Field of Unity

In the bumpy ride that 2020 has been (soon to be was), there have sure been some extremely fulfilling moments. Global VEDH is one endowment for us all, that has facilitated such moments of enlightenment; sowing universal values across the world, so that we go on to reap something of our own.

Today, I would love to share a similarly enthralling experience with you. It was August, 2020. Global VEDH was about to dawn upon us. But before it did, I was allowed to witness the process and all the preparation that went into each session of our beloved ‘VEDH on Web’. The aim of the exercise- to acquaint the readers of this blog with the same. Before the final conversation, before each session of Global VEDH was actually recorded, Dr. Anand Nadkarni and Dr. Jyoti Shirodkar, along with other members of the Global VEDH team- Mr. Deepak Palshikar, Mr. Sachin Gaonkar, and Mrs. Vandana Atre, met with the faculty members virtually. These ‘first interactions’ helped team Global VEDH in planning the flow of the actual sessions, and its technical aspects. The subject of this blog is one such ‘first interaction’, that I had the lovely fortune of attending.

It was the evening of the eighteenth of August, 2020. The first words that fell upon my ears, after entering the virtual meeting room, were Russian! Dr. Jyoti Shirodkar was conversing with a handsome woman in fluent Russian. This woman, seated in the background of what would have been hundreds of books, had an endearing presence. But it was the kind of endearing that glowed from beneath an aura of grit and strength. The mere presence of this charming stranger commanded respect. Had you been there, you would have felt a compulsion of curtseying her too! She was Akmaral Kainazarova, a Kazakhstani national, and a veteran Bharatanatyam, Kathak and Kazakhstani folk dancer.

For the next hour and a half, I sat there, glued to the chair, listening inently to the fascinating conversation between Madam Akmaral, Dr. Anand Nadkani and Dr. Jyoti Shirodkar. As a listener, there are hardly any conversations that hold you, lift you onto a better plane, and push you to find something greater within your own world. This was, without a doubt, one such conversation.The meeting room listened to madam Akmaral, as she took us down her memory lane; expressing when and how her fascination with Indian classical dances and the Indian culture began, the arduous journey and immense efforts she had to take just to land here…. “I knew what I wanted”, she said. ‘I just waited for an opportunity.” As she spoke of her time in India as a dance prodigy, it reminded me of my own time away from home—the process of making alien smells, colours and vibes your own. As she went on to talk about her current work as a dancer and guru in Kazakhstan, she said, “This is my mission—not work, not a hobby. A mission is more difficult to undertake.”

Art has always intrigued me. Art and sport are two things you have to have an aptitude for. There is much less room and tolerance for mediocrity in this sphere. It has nothing to do with the person—in this case, the performer, though. It has got to do with the general idea of Art; its conception as the direct link with divinity. As Madam Akmaral said that day, “Art educates, it is divine. It elevates you from material values.” All of us, sometime, might have experienced a state where we are totally absorbed in something, we have immense clarity of the task at hand and our skillset is compatible with the level of challenge. Time seems to fly by, or to be frozen. There is no analysis involved, you and the activity become one. The simple doing of that activity its the reward. (And there is complete room for the mundane here). Mihaly Csikszentmihalyi (I have spent a good few minutes memorizing this legend’s name a few years ago) calls this phenomenon ‘flow’. What we gather from his research findings is, all of us have the capacity to experience ‘flow.’ Artists and sportspersons, by a virtue of their vocation, experience ‘flow’ frequently. According to me, it is the ‘flow’ experiences that make art divine; for a moment (or for what seems like an eternity), it makes you one with the incomprehensible. Taking about something on similar lines. madam Akmaral said, “Our jeeva is part of the Paramaatmaa; You’ll understand this better.” Oh, But do we?

You must be wondering why I am rattling on about ‘flow’. As I see it, Madam Akmaral is a personification of everything that ‘flow’ stands for- universality, harmony, oneness, challenge, skill, divinity and happiness. And she is something much more than that. After getting acquainted with Madam Akmaral’s body of work, I thought to myself, “Maybe, this is what a ‘calling’ means; You can’t not go after it!” A young lady, altering norms, opinions and paths, ‘doing whatever it takes’, achieving her goals and much more in the process, going back to her homeland and propagating the values and art of dance in her fellow citizens. It is indeed a singular life being lived by an extraordinary woman!

I invite you all to meet Akmaral Kainazarova in the upcoming Global VEDH session, to be held on the twenty- sixth of December, 2020 at seven in the evening (IST). I invite you to be a part of an enthralling conversation that shall woe us into finding our own ‘flow’ experiences and lifting up the mundane; that shall inspire us to find our calling, chase unusually singular dreams and to go beyond differences into the field of unity.

-Ketaki Joshi,
Pune.

To watch the promo of the coming session of Global VEDH, please click on: https://youtu.be/k32xdcEgRbc Watch the YouTube premier of this session on the channel: ‘AVAHAN IPH’. The link for the same will additionally be uploaded here shortly. Stay tuned.

A VIBGYOR

          ‘People’ have always been a subject of fascination for me. How are they so different from each other? How does one person become a singer and the other an astronaut? What makes them think and feel different? It’s captivating to just think that there are billions of unalike people making their own way into this world. It makes me wonder how capable each person is! It makes me realize, how special our world is. I always had a question, each and every person on earth has his or her own unique personality, then how are we all living together as a community? It’s amazing how we connect with each other and come together for similar causes. How can I even start describing how VEDH has helped me find answers to my questions over the past… at least 5 years!  

                 Every year, when I first enter the auditorium to attend VEDH, it is filled with the same enchanting energy of the faculties, who have come to speak and the enthusiastic spirit of people who have come to watch! As the curtains rise, I can almost feel myself holding my breath and preparing for the new breath of fresh air that I’m going to be taking in through the words of these incredible people. As Dr. Anand Nadkarni starts speaking, I look around and every single person has a smile on their face. And I’m not even joking when I say this, but it’s astounding how much positivity you feel even when you just sit there. Every person that comes on stage brings a new atmosphere, and a new perspective with them.

                 Coming back to what I was saying earlier, by listening to all these people I have realized, maybe individualism and a sense of community do not have to be mutually exclusive events. Every person here has found a way to do what they want to, and what they love, by building a sense of awareness about our surroundings and the society. It’s definitely not been an easy road for them and no one knows what it is going to be ahead either, but all of these faculties have made me realize that you have to keep trying and putting in efforts with all your heart, no matter what. We have always read quotes like these in books and on the internet but these people have made me believe in those quotes!

                 Some of the faculties over the last few years have struck me hard. In VEDH Pune, 2017, we all got to hear from a very young guy, Santosh Garje. At the mere age of 25, he established an orphanage for over 100 children in the village of Georai, providing them with shelter, food and most importantly education. I cannot even begin to imagine how selfless of an act this is at such a young age! How do people start thinking so maturely and have the courage to start doing something so intense and powerful at such an age! I can only imagine the struggles he must have gone through to accomplish something like this. This makes us wonder what humanity actually is. He felt empathy and affection for these orphans, but he did not dismiss these emotions and stop at that; instead, he turned them into an embodiment. An embodiment, where he would be able to ‘provide’ and nurture. What made him so special was his humility. The simplicity in his words, in his body language, and even in his doing. It made me see that maybe, being ‘humane’ is the purest trait a person can practice.

                 Another person that showed me that it is possible to make your hobby your life was Neha Seth, who came to speak at VEDH 2018, Pune. She first studied B. Tech Electrical Engineering and secured a job at a company. After that, she taught at a school for about 6 months. Eventually, she realized that she did not want to do a job or any sort of a business. She then started learning music. She did not decide to “settle down” like others her age would have done. Instead, she found her stability in instability itself! She goes around in villages and towns, performing her art. It’s definitely not easy for her. Every step tests her mettle, but she is not scared. She is standing up for her decisions and her life. Her dreams are out of this world! While listening to her, it dawned upon me that courage and desire can make any person achieve what they want. She is the perfect example that we humans are not only hooked on materialism but also hark to our strong emotions to create our own version of a perfect life.

                 From Anand Shinde and Tushar Kulkarni who have worked for wild animals like elephants and giraffes, to K.K. Mohammed, who is exploring and studying about the architectural ruins of a very old India, there is a beautiful diversity around us of what people do and how they are! There are just so many differences among any two people, and yet all of us somehow want to live and thrive together. It makes me wonder, how come we feel the desire to love and protect animals, who are completely different from us? How come we want to stick to our morale even if the society tells us to do and be something else! How amazing is it to think that there are not only hundreds of humans born every minute, but actually hundreds of personalities! 

                 This year, I was really excited for the overall 100th and the 10th VEDH in Pune. The virtual, Global VEDH was actually a blessing in disguise, because we got to hear from people all over the world. I’m also really happy that I got to write this blog. Over the last few years, VEDH and IPH have meant a great deal to me. I feel like it does not just influence us, but it’s like an investment IPH is making in the people. Just two days of VEDH make me feel strong, inspired and ready. It makes us stand, approach and create. It makes us reimagine a world which is not perfect, but unquestionably more intense, and intense in a beautiful way.

-Smruti Mhalgi,
Pune.

Smruti Mhalgi

About the Author

“I’m currently studying science, grade 12 in Fergusson College, Pune. I want to pursue a career in the medical field. I like to read, mostly fiction and write poems and lots of stories. I have always loved giving speeches, debating and participating in group discussions from the very beginning. I also definitely appreciate a good movie. I love animals, so looking forward to working with them in the future! By the way I love people too, no hard feelings haha! I enjoyed researching for and writing this blog, I hope you like it too!”

भारतात घट्ट मुळे राखलेले बहुआयामी ग्लोबल सिटिझन किशोर गोरे

शनिवार दिनांक २८ नोव्हेंबर रोजी सायंकाळी ७.०० वाजता युट्युब प्रिमियरद्वारे “ग्लोबल वेध” चे चौथे सत्र साजरे झाले. या महिन्याचे पाहुणे होते अमेरिकेत वास्तव्यास असणारे उद्योजक श्री. किशोर गोरे.
डॉ. आनंद नाडकर्णी आणि डॉ. ज्योती शिरोडकर यांनी त्यांच्याशी सुसंवाद साधला. ऑगस्ट २०२० ते डिसेंबर २०२० या कालावधीत प्रत्येक महिन्याच्या शेवटच्या शनिवारी ग्लोबल वेध साजरा होणार आहे. यामध्ये परदेशामध्ये राहून आपले भारतीयपण टिकविलेल्या किंवा भारतीयपण मिळविलेल्या खास व्यक्तींना भेटता येणार आहे.

श्री. किशोर गोरे यांचा जन्म एका निम्नमध्यमवर्गीय घरात झाला. त्यांचे आई व वडील दोघेही मॅट्रिकपर्यंत शिक्षण झालेले होते. वडील साखर कारखान्यात नोकरीला तर आई गृहिणी होती. आईच्या माहेरी शिक्षणाची चांगली परंपरा होती. लवकर विवाह झाल्यामुळे आईला पुढे शिकता आले नाही. मुलाने उत्तम शिकावे अशी त्यांची इच्छा होती.

उत्तम शिक्षणाचा मार्ग किशोरदांना नाशिकच्या शासकिय विद्यानिकेतनामुळे (पब्लिक स्कूल) सापडला. मधुकरराव चौधरी शिक्षणमंत्री असताना त्यांच्या पुढाकारातून नाशिक (आता धुळे), चिखलदरा, सातारा व औरंगाबाद या ठिकाणी ही विद्यानिकेतने सुरु करण्यात आली. किशोरदा सांगतात त्याप्रमाणे या शाळेतील कडक शिस्त, व्यक्तीमत्व विकासासाठी पोषक वातावरण, विविध सोयीसवलती, खेळांचा पुरस्कार करणारे शिक्षक आणि भेदरहित वातावरण यामुळे त्यांची उत्तम जडणघडण झाली.

महाविद्यालयीन शिक्षणासाठी आर्थिक चणचण तर होतीच. मात्र दहावीत उत्तम गुण मिळविल्याने (हिंदी विषयात राज्यात द्वितिय क्रमांक) श्रीरामपूरचे आमदार श्री. गोविंदराव आदिक यांच्या प्रयत्नाने किशोरदांना मुंबईतील सोमैया ट्रस्टच्या शिष्यवृत्ती-अंतर्गत मुंबईच्या सोमैया महाविद्यालयात शिक्षण व निवासाची मोफत सोय झाली.

बारावीनंतर अभियांत्रिकीची मळलेली वाट न निवडता किशोरदांनी कृषीतंत्रज्ञान क्षेत्रात बी. टेक. ची पदवी मिळविण्याचे ठरविले. त्यासाठी त्यांनी राहुरी कृषीविद्यापीठाची वाट पकडली. तिथे बी. टेक. ची पदवी प्राप्त केल्यानंतर महाराष्ट्र शासनाच्या पाटबंधारे विभागात नोकरी केली, मात्र तिथे मन न रमल्याने कृषीभूषण डॉ. बुधाजीराव मुळीक यांच्या सल्ल्याने कृषीविद्यापीठात सहाय्यक प्राध्यापक पदावर रुजू झाले. तिथे कार्यरत असताना लोकसेवा आयोगाची परीक्षा देऊन अवर सचिव, मंत्रालय, वनसेवा व इतर ठिकाणी निवड झाली. कृषीतंत्रज्ञान क्षेत्रात बी. टेक. ची पदवी घेतल्यानंतर लोकसेवा आयोगाची परीक्षा देणारे ते पहिलेच. मात्र याच वेळी एशियन इन्स्टिट्युट ऑफ टेक्नॉलॉजी या बँकॉकमधील संस्थेत एम. टेक. करण्यासाठी त्यांना ऑस्ट्रेलियन सरकारची शिष्यवृत्ती मिळाली. हातातील सुखाची सरकारी नोकरी सोडून जगाचे अनुभव घेण्याच्या उत्कटतेतून त्यांनी थायलंडचा रस्ता पकडला.

थायलंडच्या दोन वर्षांच्या वास्तव्यात ते थाई भाषा शिकले, तेथील ग्रामीण लोकजीवनाशी समरुप झाले. गरीब थाई शेंगदाणा शेतकऱ्यांना थोडे अधिक उत्पन्न मिळावे, यासाठी शेंगांपासून शेंगदाणे वेगळे करुन त्यांची प्रतवारी करणारे एक स्वस्त यंत्र त्यांनी शिक्षणातील प्रकल्पाचा भाग म्हणून बनविले. त्याची तेथील प्रसारमाध्यमांनी फार प्रशंसा केली. त्यामुळे त्यांना अमेरिकेचे पीनट प्रेसिडेंट जिमी कार्टर (ते जॉर्जिया राज्यातील मोठे शेंगदाणा शेतकरी होते) यांची भेट ते थायलंडमध्ये आलेले असताना घेता आली. श्री. व सौ. कार्टर यांनी किशोरदांनी तयार केलेल्या यंत्राचे खूप कौतुक केले.

शिक्षणानंतर किशोरदा भारतात परतले आणि भवरलाल जैन यांच्या जैन इरिगेशन कंपनीत त्यांना नोकरी मिळाली. नोकरीच्या या चार वर्षांच्या कालखंडात किशोरदा कामाच्या निमित्ताने जगभर हिंडले. दरम्यानच्या काळात त्यांचा विवाह अभियंता असलेल्या अंजलीताईंशी झाला. अंजलीताईंना अमेरिकन रोटरी फाऊंडेशन ची शिष्यवृत्ती मिळाल्याने त्या अमेरिकेत फिलाडेल्फिया येथे दाखल झाल्या. त्यानंतर एक वर्षाने किशोरदाही अमेरिकन रोटरी फाऊंडेशनच्या शिष्यवृत्तीवर अमेरिकेत शिक्षण घ्यायला गेले, मात्र त्यांना कॅलिफॉर्निया येथे रहावे लागले. किशोरदांनी तिथे एम. बी. ए. आणि एम. आय. एम. Masters of International Business Management (Thunderbird School) या दोन मास्टर्स पदव्या मिळविल्या आणि त्यानंतर त्यांनी आय. टी. उद्योगात विविध पदांवर नोकऱ्या केल्या. २००४ मध्ये त्यांनी स्वत:ची आय. टी. कंपनी सुरु केली.

किशोरदांचा आजवरचा हा प्रवास अनुभवताना रोलर कोस्टरमध्ये बसल्याचा अनुभव येत होता. ग्रामीण भागातील सामान्य घरातील एक मुलगा अखिल जगताला कवेत घेणारे जीवन जगण्यापर्यंत कसा पोहोचतो, जगातील सर्वात बलवान माणूस समजल्या जाणाऱ्या अमेरिकन अध्यक्षाची थाप पाठीवर कशी मिळवितो, विविध क्षेत्रांत स्वत:च्या कर्तृत्वाचा ठसा कसा उमटवितो, सारेच अजब, आणि अत्यंत प्रेरणादायी.

डॉक्टर आनंद नाडकर्णी म्हणाले त्याप्रमाणे, धडक देण्याची इर्ष्या, अविरत घडपड, समतोल राखण्याची क्षमता आणि जीवनाकडे पाहण्याचा अतिशय मोकळा दृष्टीकोन यामुळेच किशोरदांची ही भरारी प्रत्यक्षात आली.

अमेरिकेत तीस वर्षे राहूनही किशोरदांच्या भाषेचा लहेजा बदललेला नाही. तो अहमदनगर जिल्ह्यातून ते घेऊन आले, आणि जीवापाड जपून आहेत. त्यांचे मन आजही भारतातच रेंगाळते, आणि भारतातील ग्रामीण युवकांच्या आकांक्षांशी जीवाभावाचे नाते जपते. ‘नागरी इंटरनॅशनल ग्रुप’ या स्वयंसेवी संस्थेच्या माध्यमातून नगर जिल्ह्यातील दहा गावात विविध विकासकामे ही संस्था करते. आपला अनुभव, कौशल्ये यांचा वापर करुन ग्रामीण भारतातील तरुणांना त्यांची भविष्ये घडविण्यासाठी मदत करायला किशोरदा तत्पर असतात. किशोरदांसारखे ग्लोबल सिटिझन भारताच्या सामाजिक उन्नयनाचे प्रभावी अभिवाहक बनू शकतात.

– मंदार परांजपे, कार्यकर्ता, वेध

मुलाखतीची लिंक https://www.youtube.com/watch?v=rUnHSVOqC04
किशोरदांचे फेसबुक प्रोफाईल https://www.facebook.com/kishor.gore

VEDH : The Magic, the Magician and the Aura

“स्वामीजी, पुदिना द्या.” “देतो, देतो, पण यावर्षी वेध नाही त्यामुळे खूप हिरमोड झाला”, स्वामीजी म्हणाले. सकाळी भाजी घ्यायला गेले असतानाचा हा संवाद. स्वामी काका वेधचे निष्ठावान प्रेक्षक. “वेधचं तिकीट घ्या, व नक्की या!”, असं वेध काळात प्रत्येक ग्राहकाला आठवणीने सांगतात. त्यांनी  ‘देणे समाजचे’ या वेधपासून प्रेरणा घेत उन्हाळ्यात पाणपोई सुरु केली, व समाजाप्रती छोटं पाऊल उचललं. वेधमधून पेरली जाणारी मूल्य अशी नकळत रुजली जातात…

असाच काहीसा वेधचा प्रभाव माझ्यावरही पडला. मला वेधने खुणावले ते ‘शहाण्यांचा सायकिअ‍ॅट्रिस्ट’ व ‘मितुले आणि रसाळ’ या पुस्तकांमधून. वेध काहीतरी वेगळं रसायन आहे असं माझ्या वडिलांना वाटलं आणि त्यांनीच मला, भैयाला आणि मम्मीला अहमदनगर वेधला पाठवलं. बस्स! वेधच्या जादूने मी भारावून गेले. त्यानंतर आम्ही  एका पाठोपाठ एक असे सगळ्या वेधला हजर होतो.  फोनाफोनी करून तिकीटं मिळवून, बस किंवा ट्रेनच्या सोयीने त्या त्या ठिकाणी पोहोचायचं. कधी वेळेच्या चार तास आधी, तर कधी वेळेच्या एक तास उशिरा. ही सगळी धावपळ, गडबड सगळं वेधच्या जादूसाठी..!

काय आहे नेमकी वेधची जादू..? तर वेध हा  प्रेक्षकांसाठीचा कार्यक्रम आहे. नाहीतर आयोजक स्वतःच्या  मोठेपणासाठी कार्यक्रम आयोजित करतात. प्रास्ताविक,सत्कार, आभार, वक्त्याकडून आयोजकांचे गुणगाण, यात मूळ प्रेक्षकांच्या चोखंदळपणाचा अंत होतो. असं काही न करता वेधमध्ये अख्ख्या व्यासपीठावर दोन खुर्च्या, एक टेबल आणि माईक असतो. डॉक्टर नाडकर्णी व मान्यवर वक्ता यांच्यासाठी स्टेज खुले असते. डॉ. आनंद नाडकर्णींनी रचलेल्या सुरेल गीतांनी पाहुण्यांचं स्वागत होतं. एका तासाच्या मुलाखतीत डॉ.नाडकर्णी पाहुण्यांच्या जीवनाची, करियरची उकल करून आपल्यासमोर ठेवतात, आणि प्रेक्षक ती उकल नकळत आपलीशी करून घेऊन मनाच्या कप्प्यात दवा/औषध म्हणून जपून ठेवतात.

दोन वर्षं सगळे  वेध करून समाधान तर मिळालं, पण परभणीत वेध घ्यावा असं आम्हा कुटुंबीयांच्या डोक्यात घोळू लागले. पण प्रेक्षकांच्या नजरेतून अगदी सोपा वाटणारा वेध आयोजकाच्या दृष्टीने अगदी जबाबदारीचं काम! शिवधनुष्य पेलणेच जणू! सूक्ष्म नियोजन, संख्याबळ आणि आर्थिक हातभार या तीन बाबींचा प्राथमिक पाया वेधसाठी लागतो. या सर्वांचा मेळ बसणे चालू असतानाच वेधचे ट्रेनिंग घेणे, सगळे वेध आयोजकांच्या दृष्टीने बघणे चालू होते. माझ्या शाळेतील कार्यक्रमांचे नियोजन करणारे सर, मैत्रिणीचे नेपथ्यकार वडील, भैयाचे तंत्रज्ञ मित्र, उगवते राजकारणी, व्याख्यानमालांचे प्रमुख, शिक्षणसंस्थेचे संचालक, अशी एकाला एक माणसं जोडत कार्यकर्त्यांची फळी उभारली. मात्र सर्वात मोठा अडथळा होता- आर्थिक भार. तो पण राजकीय पद्धतीने सुटला. पळशीकर सर, ताम्हणे सर, कुलकर्णी सर यांनी संपूर्ण टीमला वेधसाठी आराखडा तयार करून दिला; आणि २०१४ साली ठाणे वेधमध्ये डॉक्टरांनी घोषित केलं की, २०१५ ला परभणी मध्ये वेध होणार.

२०१५ ला माझं दहावीचं वर्ष, पण सुरुवातीला म्हटलं तसं वेधच्या जादूकडे मी खेचली गेले. वेधच्या  महिनाभर आधीच सगळा अभ्यास करून ठेवला आणि बाकी उरलेला वेधनंतर साठी राखून ठेवला.
असं केल्याने माझा इंट्रेस्ट आणि अभ्यास यांना शंभर टक्के न्याय दिला गेला. याची प्रचिती वेधला मिळालेला लोकांचा प्रतिसाद आणि दहावीचे ९४ टक्के मार्क या दोन्ही मधून आली.

दुसऱ्या वर्षीच्या वेधसाठी आमच्याकडे एक वर्षाचा अनुभव गाठीशी होता. झालेल्या चुकांमध्ये सुधारणा होत होत वेधचा परीघ वाढला. आणि परभणी वेधचा यशस्वी आलेख बनत गेला. याचे प्रतिक म्हणजे परभणीचा पाचवा वेध न भूतो न भविष्यति असा ठरला. काही कार्यकर्ते जोडले गेले, काही गळत गेले पण वेध कार्यकर्त्यांचा कारवा बनत गेला.

वेधचे प्राण डॉ. नाडकर्णी. नववीच्या पाठ्यपुस्तकात डॉ. नाडकर्णींचा एक धडा होता. पाठ्यपुस्तकातील एका धड्याचे लेखक मला वेधच्या निमित्ताने भेटले, ही विद्यार्थी म्हणून भारावून जावे अशीच बाब आहे. डॉक्टरांनी दहावीच्या परीक्षेला आठवणीने  शुभेच्छा दिल्या. कौतुकाने बक्षीस पण दिले. आधी  सर, मग  डॉक्टर, नंतर  माझे काकाच बनले. आज मी त्यांच्याशी अगदी हक्काने बोलते, मात्र त्यांचा दबदबा कायम आहे. इतके सुंदर ऋणानुबंध वेधमुळेच तयार झाले.

मी पहिल्यांदा मुंबई बघितली ती ठाणे वेधला आल्यामुळेच. ठाणे वेधमधील ‘शनिवारची डायरी’ लिखाणाच्या प्रयत्नाला मला बक्षीस मिळालं. “तू लिहू शकतेस, प्रयत्न करत रहा”, हे बक्षीसरूपाने रुजवलं. परभणीचा पहिला वेध योगायोगाने माझ्या वाढदिवसादिवशी होता. “मीटिंग चालू असताना मोठ्यांमध्ये बोलत जाऊ नको”, असं पप्पा मला सांगायचे. पण आता मीटिंगमधल्या माझ्या मुद्द्यांना देखील टीम मेंबर्स सहमती देतात. “तू ४000 लोकांसमोर बोलू शकतेस”, हा विश्वास देखील वेधच्या व्यासपीठांवर प्रास्ताविक करताना मिळाला. पैसा, रहाणीमान, यापेक्षा बुद्धिमत्ता, संस्कार, मूल्य यांना खुप महत्त्व असते,  हे देखील वेध मुळेच समजले. अभ्यास, शाळा, कॉलेज यापेक्षा खूप वेगळं, पण समृध्द दालन माझ्यासाठी खूलं झालं. नवीन कौशल्ये, क्षमता विकसित होत गेल्या. कायम जपून ठेवाव्यात अशा आठवणी वेधमुळे मिळाल्या.

एका पुस्तकामुळे जादूमय वेधचा प्रवेश आयुष्यात झाला. डॉ. नाडकर्णी जादूगारच वाटायला लागले, आणि वेधच्या उर्जेने भारावून गेलल्या वातावरणाने मंत्रमुग्ध केलं. माझ्याजवळचा सर्वात मौल्यान ऐवज फक्त नी फक्त वेधच आहे. वेधची एका शब्दातील व्याख्या म्हणजे…. ‘VEDH : The Magic, The Magician and The Aura’.

– विशाखा नायक,
परभणी  

Agents of Change

Most of us complain or groan about the conditions that we are thrown in! We often have discussions and debates about how our social values are degrading, the economic, social and political systems need to be revived, deforestation and climate change is happening at an alarming rate and how the governments should initiate change. But, in this same world, I came across a few people who are tirelessly working to bring about transformation in the society and had been invited on the VEDH platform for their work. They are the pioneers of a new movement called the ‘citizen driven movement’. Gandhiji had rightly said,” Be the change you want to see in the world”. And here are a few examples who personify this quote.

Each faculty has a different story share, what lies behind them is a journey unique to them. They have overcome their own challenges and braved some ‘custom- made’ hardships. But this blog reviews them together for they share a common goal- to bring about transformation in the society and change lives of common people. 

From left: Mr. Vikram Sing and Ruma Devi

I begin with Ruma Devi, a fashion designer and entrepreneur from Barmer, Rajasthan who has let the local art and talent shine on the world map. Her life has never been a bed of roses. After suffering from a major setback in her life when she couldn’t save her newborn due to poor economic conditions, she decided to create a source of income for herself and for many like her, by starting a handicrafts business. Ruma Devi started  her entrepreneurial journey by making cushion covers and bedsheets along with 10 women with the help of Vikram Singh ji (A social activist from Barmer). Today, she is an established fashion designer. Her entrepreneurial movement has touched over 22,000 women, empowering them socio- economically. ‘Gramin Vikas Chetna Sanstha‘ has been applauded globally and Ruma Devi has been awarded the prestegious ‘Nari Shakti Puraskar‘ (2018) and many other acclaimed awards like the ‘Shilpa Abhimani Award‘ by the Govt. of Sri Lanka :Promotion of handicrafts, Honor by Women on Wings, Netherlands, to name a few. Ruma Devi is certainly an epitome of ‘Local to Global Entrepreneurship’. 

Team VOPA. Second from left: Rujuta Seema Mahendra; Third from left: Prafulla Shashikant

Next, I would like to talk about Rutuja Seema Mahendra and Prafulla Shashikant, directors of VOPA ( Vowels of People Association). Rutuja, an engineer by education has worked with ‘Snehalaya‘, Ahmednagar (Snehalaya ‘Home of Love’ and was founded in 1989 to provide support for women, children and members of the LGBT community, who have been affected by HIV and AIDS, trafficking, sexual violence and poverty) and ‘Nirman‘, Gadchiroli (Nirman is a youth initiative started by Dr. Abhay and Dr. Rani Bang to identify, nurture and organize young change makers to tackle societal challenges. During her graduation years, she was selected under the ‘Chief Minister Rural Development Programme’ to worked for the development of Jambhala, a village in Aurangabad division. Her hands on experience of initiating change at the grassroot level by bringing about innovations in schools, reducing school drop out rates, setting up a wrestling training center for boys and girls, imbibing a thought to ban child marriage, etc. is truly inspiring for youngsters. Prafulla Shashikant has also worked with Nirman as a leader for a few years. Collectively, VOPA strikes to help the teachers, schools and NGOs to make them more effective and efficient in their mission. Currently, they have come up with an innovative project titles ‘V school’, an online education platform designed to help students residing in the outskirts and the villages to access free education at their doorsteps amidst the pandemic. This is truly innovative! 

Mr. Kantrao Deshmukh

Now that we are talking about villages, we must not leave Kantrao Kaka (Kantrao Deshmukh) of Zari, Parbhani district who is working to bring about various agricultural, social and structural reforms for his village. He has successfully started agri fruit farming in the drought prone region, implemented the ‘Jalayukta Shivar Yojana‘ and set up a rainwater harvesting project in the Lendi stream. He didn’t restrict his work to agriculture and water harvesting alone. Kantrao Kaka organizes organ donation camps and has also started the ‘Swatantrasainik Panditrao Vision Centre‘. A step closer to social transformation, the village celebrates Bhaubeej for widows and collective marriage ceremonies are organized for the blind and differently abled. His contribution was recognized by the State government as he was awarded the ‘Vasantrao Naik Krushibhushan Puraskar‘, 2012. Today, Zari serves as a role model for many villages in India. 

From left: Mr. Sarang Gosavi and Dr. Anand Nadkarni

I come to Kashmir now, the land known for its natural beauty and gentle people. Although the centre of media attention for protests, attacks and unrest, Sarang Gosavi, a software engineer from Pune is set to change this identity. Inspired by Lt. General Patankar’s speech, he decided to work for the betterment of Kashmir. Since 2001, ‘Aseem Foundation’ is working for the Kashmiri youth through initiatives such as training them in using computers, education for children and youngsters, setting up a software company for them, empowering girls and widows by setting up bakeries selling apple biscuits, etc. Currently, the volunteers of ‘Aseem’ primarily focus on 3 main areas: Education, Entrepreneurship and Awareness. Sarang Sir’s and ‘Aseem’s’ work knows no bounds; It is ‘Aseem’

Mr. Maulik Sisodiya

Lastly, I talk about Maulik Sisodiya, the executive director of ‘Tarun Bharat Sangh‘, an Indian NGO that focuses on spreading simple water saving steps, such as rain water harvesting amongst local communities across the arid regions of Rajasthan state. ‘Tarun Bharat’ has been working for the rejuvenation of traditional rainwater harvesting structures, impacting lives and livelihoods of many through its work. Maulik Sir (the junior water – man) and his team continue to work for the regeneration of small ecosystems around small rivers leading to the revival of macro level hydro-cycles and ecosystems. 

As I sit back and ponder on the inspiring work of each faculty, I realize that all of them are ordinary folks whose contribution to the society makes them extraordinary! Their attitude of ‘looking for an opportunity in adversity’ makes them stand apart as true heroes of the modern times. Their humility and simplicity, regardless of their achievements gives them the strength and fortitude to face adversities with level- headedness. All of them have opted for different pathways-some are set to bring local talent to the globe, some to bring social, structural and educational reforms while some are devoted to save Mother Earth from environmental degradation. They each carry the bag of their unique experiences, hardships and challenges but a common thread that binds them together- is the goal to bring about reformation.  Each of them is an artisan and each of their reform- a patch. When all these patches are cobbled together, they give us a beautiful art- piece. This patchwork speaks hope, perseverance, determination and simplicity that inspires the young and the old to reunite and revive India’s lost glory and title ‘Sone ki Chidiya’.

Sakshi Jadhav

-Sakshi Jadhav,
Pune.

About the Author: Sakshi is a first- year Bachelor of Arts student from Pune. A Yoga enthusiast, she was introduced to VEDH in the month of April, 2020 during one of the VEDH katta programmes. She has since been a beautiful audience, watching many VEDH sessions on AVAHAN- the YouTube channel.

References:

The Reverberating Rhythm

Global VEDH reached a new pinnacle yesterday with the interview of Bernhard Schimpelsberger, an Austrian born drummer. Born into a musical family, he came to India at the very young age of eighteen and became a disciple of Taal Yogi Pandit Suresh Talwalkar ji. In the analogy of Sir Bernhard himself, youth is like an empty vase, one is malliable to the core during their youth. Life, as it progresses, it a journey of gracefully continuing to fill the vase. Quite an interesting analogy, for a vase, depending on how much it is filled, will “sound” different! For the connoisseurs of music, listening to Sir Bernhard play the drums would have definitely been an audio- visual treat. But what interests me the most is the journey.

Anyone who has lived in a different city for their education, let alone another country knows getting educated in such a manner can be a task. Having the doors of your own home and all familiarity ‘willingly’ close behind you pushes you to experience things that were never a part of the plan. Cultural shocks become a part of everyday life even for people who have moved as less a distance as from Mumbai to Pune and vice a versa. I can only imagine the overwhelming predicament of an eighteen year old young Bernie when he set foot in India. Of essence here is the fact that he was finding an abode under the wings of a Guru in order to grow a pair of his own. The traditional Indian ‘Guru Shishya Parampara’, I believe, was the keystone of success for India during the Vedic period. For anybody who has had a relationship that even remotely resembles a quaint Guru- Shishya relationship knows that it engulfs you with the warm feeling of security. It reassures you that nothing, I repeat, nothing can go wrong after you have surrendered yourself to your Guru. A Guru actively chooses his pupil owing to a belief in their abilities and a pupil, with a faith in the expertise of their Guru, assimilates everything the Guru offers. Such a relationship that stems from shared faith and surrender is nothing less than spiritual. It is a general observation that shunned traditions are being revived deliberately and slowly. Someday, I sincerely hope that the Guru- Shishya Parampara, too, robustly revives itself and the revolutionary slogan “Back to the Vedas” realizes its objective with respect to education atleast.

One can only imagine how every day of this journey would have been for Sir Bernie. Growth and fulfillment are not easy processes. One needs to transfigure themselves into a sponge. Assimilating the new takes strength of thought. Letting go of the old and accepting the undesirables that come as a part of the journey requires courage, openness and strength of emotion. Doing both of these above things diligently as a personal discipline requires immense self determination, goal clarity and self control. We applaud the expertise of eminent personalities, bowing down to the finality of their performance. Seldom do we bow down to the tenacity, perseverance and industry that has helped them cultivate that expertise.

Sir Bernhard’s interview for me was a celebration of the above- mentioned virtues. Not to mention that the way he communicated with his drums and with us audience members through them was truly a blissful experience.

In my opinion, a person in his own element, completely in tune with himself is the most beautiful person in the room at that time. There is not a more valuable, more aesthetically human sight to behold. That was Sir Bernhard for me yesterday. An artist’s work makes the artist’s mind tangible. Through the beat’s of Sir Bernhard’s drums, his thoughts, values, virtues were palpable. They shall reverberate for me through his rhythm, always!

-Ketaki Joshi,
Volunteer,
VEDH

To watch the third session of Global VEDH with Bernhard Schimpelsberger, click on this link: https://youtu.be/PhbJWHCH7gY

भारतीय तालसंगीताचा जागतिक दूत बर्नहार्ड शिंपलबर्गर

शनिवार दिनांक ३१ ऑक्टोबर रोजी सायंकाळी ७.०० वाजता युट्युब प्रिमियरद्वारे “ग्लोबल वेध” चे तिसरे सत्र साजरे झाले. या महिन्याचे पाहुणे होते लंडनमध्ये वास्तव्यास असणारे ऑस्ट्रियन संगीतकार बर्नहार्ड शिंपलबर्गर. डॉ. आनंद नाडकर्णी आणि डॉ. ज्योती शिरोडकर यांनी त्यांच्याशी सुसंवाद साधला. ऑगस्ट २०२० ते डिसेंबर २०२० या कालावधीत प्रत्येक महिन्याच्या शेवटच्या शनिवारी ग्लोबल वेध साजरा होणार आहे. यामध्ये परदेशामध्ये राहून आपले भारतीयपण टिकविलेल्या किंवा भारतीयपण मिळविलेल्या खास व्यक्तींना भेटता येणार आहे.

संगीताची आवड असलेल्या एका ऑस्ट्रियन कुटुंबात बर्नी यांचा जन्म झाला. लहानपणीच त्यांना ड्रमवादनाची आवड निर्माण झाली, आणि त्याचे प्रशिक्षणही ते घेऊ लागले. त्रिलोक गुर्टू यांचे वादन ऐकून त्यांना भारतीय तालसंगीतामध्ये रुची उत्पन्न झाली. कर्मधर्मसंयोगाने त्रिलोकजींचे गुरु पं. सुरेश तळवलकर यांनी बर्नी यांच्या गावात संगीत कार्यशाळा आयोजित केली. तिथे बर्नी यांना आपले गुरु, संगीतातील प्रतिपालक भेटले. गुरुंच्या जाणत्या नजरेने या लहानग्या शिष्याची प्रतिभा हेरली आणि एक ग्लोबल सांगितिक प्रवास सुरु झाला. शालेय शिक्षण पूर्ण होईपर्यंत बर्नी गुरुजींना भेटायचे ते त्यांच्या युरोप दौऱ्यांमध्ये. जितके दिवस पंडितजी युरोपात असायचे तितके दिवस बर्नी त्यांच्या सोबत रहायचे. वयाच्या अठराव्या वर्षी बर्नी सर्वप्रथम भारतात आले, आणि नंतर येतच राहिले.

पंडितजींचा मोठेपणा आणि दूरदृष्टी अशी की त्यांनी बर्नी यांना तबला वाजवायची सक्ती केली नाही, तर तालशास्त्र शिकविले. संपूर्ण भारतातील तालवाद्यांच्या विविध परंपरांशी त्यांनी बर्नींची ओळख करुन दिली. तालभाषेतील सौंदर्याचे व्याकरण त्यांना शिकविले. त्या व्याकरणावर आधारित तालकाव्य बर्नी त्यांच्या ड्रमवर रचतात. बर्नी यांनी सांगितले की पाश्चात्य संगीत ज्याची मुळे आफ्रिकन संगीतात सापडतात, ते अनेकपदरी धाग्यांप्रमाणे आहे. दोन हात, दोन पाय अशा चार स्रोतांपासून चार किंवा त्यापेक्षा अधिक ताल निर्माण करता येऊ शकतात, या तालांच्या समन्वयातून संगीत निर्माण होते. भारतीय तालसंगीत एकपदरी आहे, मात्र त्यातील खोली आणि अर्थगर्भता ही त्याची खरी समृध्दी आहे. पाश्चात्य संगीतातील वैविध्य आणि भारतीय संगीतातील अर्थगर्भता यांचा समन्वय साधण्याचा बर्नी यांचा प्रयास असतो.

बर्नी सोलो सादरीकरण करतात तसेच इतर वादक किंवा नर्तकांसहही कार्यक्रम करतात. सोलो वादनात श्रोते त्यांचे सहप्रवासी असतात तर सामुहिक वादनात ते लोकशाही मार्गाने सांगितिक तत्वचिंतन केल्याप्रमाणे सादरीकरण करतात, त्यात प्रत्येक कलाकाराची स्पेस जपली जाते. अहंकार जगात कुरुपता निर्माण होण्यास कारणीभूत ठरतो तर साहचर्य सौंदर्य निर्माण करते, यावर बर्नी यांचा ठाम विश्वास आहे, आणि ते सांगितिक जगात आणि एरवीही याचा पुरस्कार करतात.

सर्वप्रथम सामोसा खाल्ला तेव्हा तोंडात कसा आगडोंब उसळला, किंवा पान खाल्ल्यावर तोंडात विविध रसांचा जॅझ कसा सुरु झाला ते बर्नी मोठ्या खुमासदारपणे सांगतात. भारतीय जीवन, त्यातील रंग, गंध, गर्दी, वेग यांच्याशी जुळवून घेऊन त्यातील भारतीयपणा त्यांच्या व्यक्तीमत्वाचा एक भाग झाला आहे. संपूर्ण जग आडवेउभे फिरुन स्वत:चे सादरीकरण करतानाच विविध सांगितिक परंपरा आत्मसात करुन बर्नी सतत स्वत:ला समृध्द करीत असतात. जगाच्या विविध प्रांतांतील तालवाद्यांनी त्यांच्या कुटुंबात स्वत:ला सामावून घेतले आहे.

असा हा हरहुन्नरी, विनम्र, जिज्ञासू, तालब्रह्माचे वरदान प्राप्त झालेला संगीताचा जागतिक राजदूत. जगाच्या विविध कोपऱ्यांत विसंवादी कर्कश्श सुर उमटत असताना, शास्त्रचर्चांऐवजी ऐवजी शस्त्रे उगारली जात असताना, बर्नीसारखी माणसे जगातील साहचर्यात्मक सौंदर्याच्या आशा जिवंत ठेवून आहेत. बर्नीला फेसबुकवर फॉलो करण्यात कुणालाच कोणता सोशल डायलेमा आड यायला नको, किंबहुना बर्नीच्या रस्त्याचे सहप्रवासी कधीच दुविधेत सापडणार नाहीत, कारण त्याचा रस्ता अद्वैताचा आहे, चिरस्थायी आनंदाचा आहे.

-मंदार परांजपे, कार्यकर्ते, वेध

बर्नीची मुलाखत पहा या दुव्यावर https://youtu.be/PhbJWHCH7gY
बर्नीला फेसबुकवर फॉलो करा https://www.facebook.com/profile.php?id=1286521781

Create your website at WordPress.com
Get started